Kiedy zamawiający musi wpisać waloryzację do umowy
Zasady określa art. 439 ustawy Prawo zamówień publicznych (zobacz tekst ustawy w ISAP). Dotyczy on umów o roboty budowlane, dostawy i usługi zawieranych na okres dłuższy niż 12 miesięcy. Takie umowy muszą zawierać postanowienia o zasadach wprowadzania zmian wynagrodzenia przy zmianie cen materiałów lub kosztów związanych z realizacją zamówienia.
Przepis wymaga, aby klauzula wskazywała między innymi poziom zmiany ceny uprawniający strony do żądania zmiany wynagrodzenia, sposób ustalania zmiany oraz to, w jaki sposób zmiana cen wpływa na koszty wykonania. Zamawiający wskazuje też maksymalną wartość zmiany wynagrodzenia, jaką dopuszcza. Przy umowach do 12 miesięcy obowiązku nie ma, więc waloryzacja pojawi się tam tylko wtedy, gdy zamawiający sam ją wpisze. Szczegółowe brzmienie zawsze bierz z SWZ i wzoru umowy, bo to one wiążą Cię po podpisaniu.
Jak klauzula liczy zmianę, czyli wskaźnik, próg i limit
Dobra klauzula odpowiada na cztery pytania, a słaba pomija co najmniej dwa.
- Do jakiej części wynagrodzenia stosuje się waloryzację, na przykład tylko do materiałów albo także do robocizny.
- Jaki wskaźnik jest podstawą, najczęściej ceny publikowane przez Główny Urząd Statystyczny na stronie GUS, i z jakiego okresu.
- Od jakiego progu zmiana zaczyna działać, na przykład powyżej 5 albo 10 punktów procentowych.
- Jaki jest limit łącznej zmiany wynagrodzenia, po którym strony nie mogą już żądać dalszych zmian.
Różnice w tych punktach potrafią zmienić wynik o kilkadziesiąt tysięcy złotych na jednej umowie, dlatego czytaj je przed wyceną, a nie po podpisaniu.
Przykład z założeniami, które możesz zmienić
To ilustracja, a nie dane rynkowe. Umowa na dostawy i roboty o wartości 2 400 000 zł na 24 miesiące. Materiały stanowią 40 procent ceny, czyli 960 000 zł. Zakładamy, że ich koszt rośnie o 12 procent, a planowana marża wynosi 6 procent, czyli 144 000 zł. Wzrost kosztu materiałów to 960 000 zł x 12 procent = 115 200 zł.
Wariant A, klauzula z progiem 5 punktów procentowych. Waloryzacji podlega tylko nadwyżka ponad próg: 7 procent x 960 000 zł = 67 200 zł. Niezrekompensowany koszt to 48 000 zł, a marża spada z 144 000 zł do 96 000 zł.
Wariant B, klauzula z progiem 10 punktów procentowych. Waloryzacja obejmuje nadwyżkę 2 procent, czyli 19 200 zł. Niezrekompensowane zostaje 96 000 zł, a z marży 144 000 zł zostaje 48 000 zł.
Wariant C, brak skutecznej klauzuli. Cały wzrost 115 200 zł obciąża wykonawcę, a marża spada do 28 800 zł, czyli około 1,2 procent ceny.
Wniosek. Ta sama umowa przy tym samym wzroście cen daje zysk od 28 800 zł do 96 000 zł, zależnie wyłącznie od zapisu o progu. Próg i limit warto więc zamienić w pozycję kalkulacji, tak samo jak zabezpieczenie opisane w artykule o zabezpieczeniu należytego wykonania umowy.
Co sprawdzić w SWZ i we wzorze umowy
Zapisy o waloryzacji bywają rozproszone między SWZ, wzorem umowy i załącznikami. Wypisz przed wyceną:
- Czy umowa trwa dłużej niż 12 miesięcy i czy klauzula jest w ogóle wpisana.
- Do jakich kosztów się stosuje i jaki wskaźnik jest podstawą.
- Próg, od którego zmiana działa, oraz termin pierwszej możliwej waloryzacji.
- Maksymalną wartość zmiany wynagrodzenia.
- Procedurę zgłoszenia wniosku, wymagane dowody i termin odpowiedzi zamawiającego.
- Czy waloryzacja obejmuje podwykonawców i czy musisz ją przenieść w umowach z nimi.
Jeśli zapis jest niejasny albo zbyt wąski, zadaj pytanie do SWZ przed terminem, bo odpowiedź zamawiającego staje się częścią dokumentacji. Przy dłuższych robotach drogowych i budowlanych to jedna z najważniejszych pozycji, zobacz przetargi na roboty drogowe.
Jak uwzględnić ryzyko cen w kalkulacji oferty
Przy ofercie z cenami stałymi na dwa lata dodaj bufor na wzrost kosztów w części, której klauzula nie pokryje. Z przykładu wyżej: przy progu 10 punktów kosztem pozostaje 96 000 zł, czyli 4 procent ceny. Bufor takiej wielkości może zmienić ranking oferty, więc sprawdź go na tle kryteriów w artykule o kryteriach oceny ofert. Gdy pozostaje wątpliwość, czy cena jest realna, przygotuj uzasadnienie według wskazówek z artykułu o rażąco niskiej cenie w przetargu. Długie terminy płatności pogłębiają ryzyko, więc przeczytaj też o terminie płatności w przetargu publicznym.
Błędy, które kosztują najwięcej
Pierwszy to założenie, że waloryzacja działa automatycznie. Zwykle wymaga ona Twojego wniosku w terminie i z dowodami, a po terminie prawo do zmiany może wygasnąć. Drugi to pomylenie progu z wartością zmiany: próg 5 punktów nie oznacza, że odzyskasz pierwsze 5 punktów wzrostu. Trzeci to zapomnienie o podwykonawcach, którzy też podnoszą ceny, a Twoja klauzula z zamawiającym nie zawsze trafia do umów z nimi. Czwarty to brak zapisu udziału materiałów i robocizny w kalkulacji, więc nie udowodnisz go przy wniosku. Terminy wniosków wpisz do kalendarza w dniu podpisania umowy. Przy większych zamówieniach zapytaj też w trakcie postępowania, czy próg i limit są ostateczne, bo część zamawiających poprawia zapisy po pytaniach wykonawców.
Jak Proponuj pomaga przed złożeniem oferty
Analiza SWZ wyciąga z dokumentacji zapisy o waloryzacji, próg, limit, wskaźnik i procedurę wniosku, każdy z numerem strony. Dostajesz je w jednej liście, zanim kosztorysant zacznie liczyć. Kalendarz przypomina o terminach pytań do SWZ i składania ofert. Decyzję o cenie i ofercie zatwierdza Twój zespół. Plan Start kosztuje 249 zł netto miesięcznie, a pełny podział planów znajdziesz w cenniku.
Dla kogo jest ten artykuł
Dla wykonawców i dostawców, którzy startują w kilku postępowaniach rocznie i składają oferty na umowy dłuższe niż rok. Ten przegląd pomaga zwłaszcza przy robotach budowlanych, drogowych i długich dostawach, w których ceny materiałów zmieniają się w trakcie umowy.
Kiedy zamawiający musi wpisać waloryzację do umowy?
Gdy umowa jest zawierana na okres dłuższy niż 12 miesięcy. Art. 439 Pzp wymaga wtedy postanowień o zasadach zmiany wynagrodzenia przy zmianie cen materiałów lub kosztów realizacji zamówienia.
Co powinna zawierać klauzula waloryzacyjna?
Poziom zmiany cen uprawniający do żądania zmiany wynagrodzenia, sposób ustalania zmiany, wpływ zmiany cen na koszty wykonania oraz maksymalną wartość zmiany wynagrodzenia. Brzmienie podaje SWZ i wzór umowy.
Czy waloryzacja obowiązuje przy umowie krótszej niż 12 miesięcy?
Nie z mocy przepisu. Zamawiający może ją wpisać dobrowolnie, więc sprawdź wzór umowy. Jeśli klauzuli nie ma, a ceny materiałów rosną, całe ryzyko ponosi wykonawca.
Jak sprawdzić klauzulę waloryzacyjną przed ofertą?
Wypisz z SWZ i wzoru umowy zakres kosztów, wskaźnik, próg, limit zmiany i procedurę wniosku. Niejasny zapis zakwestionuj pytaniem do SWZ przed terminem, bo odpowiedź staje się częścią dokumentacji.
Sprawdź waloryzację w SWZ przed ofertą
Prześlij SWZ do jednorazowego demo analizy SWZ. Do codziennego wyszukiwania postępowań i pracy zespołu nad dokumentami wybierz abonament w cenniku.