Zmiana umowy w zamówieniach publicznych i limity aneksu

Zmiana umowy w zamówieniach publicznych jest dopuszczalna tylko w przypadkach z art. 454 i 455 Prawa zamówień publicznych: gdy przewidziała ją SWZ w jasnej klauzuli, przy nieprzewidzianych okolicznościach do 50 procent wartości umowy albo przy zmianach niewielkiej wartości, do 10 procent przy dostawach i usługach i 15 procent przy robotach. Aneks poza tymi granicami jest nieważny w części, więc wykonawca zostaje z kosztem, którego nikt mu nie zwróci. Dlatego klauzule zmian czytasz przed złożeniem oferty, a nie wtedy, gdy ceny już poszły w górę.

Kiedy zamawiający może zmienić umowę po podpisaniu

Zasada wynika z art. 454 ust. 1 Pzp: umowę można zmienić tylko w przypadkach przewidzianych w ustawie (zobacz tekst ustawy w ISAP). Art. 455 wymienia je wprost. Najważniejsze cztery wyglądają tak:

PodstawaKiedy działaLimit
Art. 455 ust. 1 pkt 1, klauzula w SWZZmiana była opisana w dokumentach zamówienia jednoznacznie, z warunkamiZakres opisany w klauzuli
Art. 455 ust. 1 pkt 2, zamówienia dodatkoweWykonawca nie może być zmieniony ze względów technicznych lub ekonomicznychDo 50 procent wartości pierwotnej umowy każda zmiana
Art. 455 ust. 1 pkt 3, okoliczności nieprzewidzianeZamawiający, działając z należytą starannością, nie mógł ich przewidziećDo 50 procent wartości pierwotnej umowy każda zmiana
Art. 455 ust. 1 pkt 6, zmiana niewielkiej wartościWartość poniżej progu unijnego i poniżej limitu procentowego10 procent przy dostawach i usługach, 15 procent przy robotach

Zmiana nie może zmieniać ogólnego charakteru umowy, a przy części przypadków zamawiający musi opublikować ogłoszenie o zmianie. Nowe wynagrodzenie nie powinno powstawać z dowolnych negocjacji, tylko z mechanizmu, który zamawiający potrafi obronić przed kontrolą.

Przykład na umowie za 2,4 mln zł

To ilustracja z założeniami, a nie dane rynkowe. Umowa na roboty drogowe wynosi 2 400 000 zł netto, a SWZ nie zawiera klauzuli o robotach dodatkowych. Po odkryciu słabego podłoża zamawiający chce dopisać wymianę gruntu, a wykonawca wylicza koszt.

Wartość zmianyUdział w umowieLimit pkt 6 dla robót, 15 procent to 360 000 złCo z tym zrobić
190 000 zł7,9 procentmieści sięAneks na podstawie pkt 6, bez dalszego uzasadniania
340 000 zł14,2 procentmieści sięAneks na podstawie pkt 6, ale liczą się wszystkie zmiany łącznie
420 000 zł17,5 procentprzekraczaPotrzebna podstawa z pkt 3, czyli okoliczność nieprzewidziana, albo zamówienie uzupełniające

Dwie rzeczy zaskakują wykonawców najczęściej. Po pierwsze limit liczy się od wartości pierwotnej umowy, a kolejne aneksy się sumują, więc drugi aneks na 190 000 zł po pierwszym na 190 000 zł daje 380 000 zł, czyli 15,8 procent, i przekracza pkt 6. Po drugie wykonawca, który wykona roboty bez aneksu, bo „zamawiający obiecał”, wykonuje je na własne ryzyko. Przy kosztach wymiany gruntu rzędu kilkuset tysięcy złotych to różnica między zyskiem z umowy a stratą.

Klauzule, które chronią wykonawcę, i jak je rozpoznać w SWZ

Najlepszą ochroną jest klauzula w SWZ. Szukaj w projektowanych postanowieniach umowy zapisów o zmianie terminu z powodu pogody lub braku frontu robót, o zmianie wynagrodzenia przy zmianie stawek podatków lub płacy minimalnej oraz o waloryzacji. Dla umów trwających dłużej niż 6 miesięcy waloryzacja jest obowiązkowa, co opisuje artykuł o waloryzacji umowy w przetargu publicznym.

Zwróć uwagę na klauzule zamknięte typu „zamawiający nie przewiduje zmian umowy ponad wymienione”. Wykluczają one pkt 1, ale nie pozbawiają stron pkt 3 i pkt 6, bo wynikają z ustawy. Jeżeli klauzula jest niejasna, zgłoś pytanie do SWZ w terminie, a jeśli zamawiający nie zmieni zapisu, który zamyka Ci drogę do rozsądnego rozliczenia, możesz rozważyć odwołanie do KIO.

Zmiana terminu, podwykonawcy i wynagrodzenia, co jest najczęstsze

Zmiana terminu bywa najłatwiejsza, bo często wynika z klauzuli o przyczynach niezależnych od wykonawcy, a nie zmienia wartości umowy. Zmiana podwykonawcy zależy od zasad opisanych w umowie, co omawia artykuł o podwykonawcy w przetargu. Zmiana wynagrodzenia jest najtrudniejsza, bo wymaga podstawy z ustawy i uzasadnienia liczbowego.

W każdym przypadku wystąp z wnioskiem na piśmie, zanim poniesiesz koszt, z opisem przyczyny, datą jej wystąpienia i wyliczeniem skutku. Zamawiający rozpatruje wniosek, zmienia umowę aneksem i zapisuje podstawę prawną. Brak wniosku w czasie zdarzenia utrudnia późniejsze dochodzenie roszczeń, także przy karach opisanych w artykule o karach umownych w przetargu publicznym.

Jak Proponuj pomaga ocenić klauzule zmian przed ofertą

Proponuj nie pisze aneksów i nie zastępuje prawnika. Analiza SWZ wskazuje w projektowanych postanowieniach umowy zapisy o zmianie terminu, wynagrodzenia i waloryzacji, a także brak takich zapisów, i podaje numer strony dokumentu. Wiesz więc przed ceną, czy umowa daje Ci podstawę do aneksu, czy ryzyko kosztów dodatkowych jest po Twojej stronie. Cenę i decyzję o udziale zatwierdza Twój zespół.

Dla kogo jest ten artykuł

Dla wykonawców robót, usług i dostaw, którzy podpisali albo zamierzają podpisać umowy na kilka miesięcy lub lat, i dla firm, w których po raz pierwszy zdarzyły się roboty dodatkowe lub wzrost kosztów w trakcie umowy. Jeśli klauzule zmian czytasz co kwartał, abonament z analizą każdej SWZ kosztuje mniej niż jedno niezwrócone zlecenie dodatkowe. Plan Start to 249 zł netto miesięcznie, szczegóły w cenniku.

Kiedy można zmienić umowę o zamówienie publiczne?

Gdy przewiduje to klauzula w SWZ, przy okolicznościach, których zamawiający nie mógł przewidzieć, do 50 procent wartości umowy, przy zamówieniach dodatkowych oraz przy zmianach niewielkiej wartości, do 10 procent dla dostaw i usług albo 15 procent dla robót. Inne zmiany są niedopuszczalne, a aneks może być nieważny.

Czy aneks do umowy o zamówienie publiczne wymaga zgody obu stron?

Tak. Aneks jest zmianą umowy, więc wymaga zgody zamawiającego i wykonawcy, a zamawiający musi mieć dla niego podstawę z art. 455 Pzp. Jeśli zamawiający odmawia, a umowa zawiera obowiązującą klauzulę, wykonawca może dochodzić jej zastosowania, a w razie sporu skierować sprawę do sądu.

Czy zmiana wynagrodzenia w umowie o zamówienie publiczne jest możliwa?

Tak, na podstawie klauzuli waloryzacyjnej, zmiany stawek podatkowych lub płacy minimalnej, zamówień dodatkowych albo okoliczności nieprzewidzianych. Wynagrodzenia nie zmienia się w oparciu o samą wolę stron, bo każda zmiana musi mieć wskazaną podstawę. Przy umowach powyżej 6 miesięcy zamawiający musi wprowadzić klauzulę waloryzacyjną.

Co grozi za zmianę umowy niezgodną z Pzp?

Zmiana wykraczająca poza art. 455 jest nieważna w tej części, a zamawiający może narazić się na kontrolę i sankcje, w tym utratę dofinansowania. Wykonawca ryzykuje, że nie dostanie zapłaty za roboty wykonane bez ważnej podstawy. Przed wykonaniem prac dodatkowych poproś więc o aneks podpisany przez zamawiającego.

Sprawdź umowę, zanim ją podpiszesz

Wgraj SWZ razem z projektowanymi postanowieniami umowy do jednorazowego demo analizy SWZ i zobacz, jakie zmiany umowa dopuszcza. Do stałej pracy nad przetargami wybierz plan w cenniku.