Kiedy zamawiający musi, a kiedy może wykluczyć wykonawcę
Zasady są w art. 108 do 111 Pzp, pełny tekst znajdziesz w ISAP. Najważniejszy podział to obowiązek i uprawnienie:
| Rodzaj | Przykłady podstaw | Czy zamawiający musi to wpisać do SWZ | Czy można się bronić samooczyszczeniem |
|---|---|---|---|
| Obowiązkowe, art. 108 | skazanie za wskazane przestępstwa, porozumienie zakłócające konkurencję, zakaz ubiegania się o zamówienia, konflikt interesów, którego nie da się usunąć | Nie, stosuje się z mocy prawa | Tak, w zakresie określonym w art. 110 |
| Fakultatywne, art. 109 | zaległości podatkowe i składkowe, upadłość lub likwidacja, istotne naruszenie wcześniejszej umowy, wprowadzenie zamawiającego w błąd | Tak, podstawa musi być wskazana w ogłoszeniu lub SWZ | Tak |
Wniosek praktyczny jest prosty. Na liście z art. 109 obowiązują Cię tylko te podstawy, które zamawiający wybrał, więc czytasz SWZ, a nie sam tekst ustawy. Podstawy z art. 108 obowiązują zawsze, bez względu na zapisy SWZ.
Zaległości podatkowe i składki, najczęstsza podstawa wykluczenia
W praktyce najwięcej firm ryzykuje przy art. 109 ust. 1 pkt 1, czyli niezapłaconych podatkach, opłatach i składkach na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne. Zamawiający często wpisują tę podstawę do SWZ. Przepis przewiduje wyjątki, na przykład gdy zaległość została spłacona albo wykonawca zawarł wiążące porozumienie o spłatę, zanim upłynął termin składania ofert. Dokument, który to potwierdza, dostajesz z urzędu skarbowego lub ZUS, a jego wydanie zajmuje czas, więc zamów go przed terminem, a nie po wezwaniu.
Przykład z liczbami, zaległość 38 000 zł przy przetargu za 1,5 mln zł
To ilustracja z założeniami, a nie dane rynkowe. Firma dostawcza startuje w przetargu na dostawy za 1,5 mln zł netto. Zamawiający wpisał do SWZ podstawę z art. 109 ust. 1 pkt 1. Firma ma zaległość podatkową 38 000 zł, o której część zespołu zapomniała, a marża na tym zleceniu wynosi 9 procent.
| Zdarzenie | Skutek | Koszt dla firmy |
|---|---|---|
| Spłata zaległości lub porozumienie przed terminem składania ofert | Brak podstawy wykluczenia | 38 000 zł, które i tak są długiem firmy |
| Zaległość wychodzi po wyborze oferty, firma nie ma dokumentu | Wykluczenie, oferta odrzucona | 135 000 zł utraconej marży (9 procent z 1,5 mln zł) |
| Firma pomija zaległość w JEDZ, a zamawiający ją znajdzie | Wykluczenie także za wprowadzenie w błąd | 135 000 zł marży, szkoda dla wiarygodności i możliwy spór o wadium |
Spłata 38 000 zł przed terminem kosztuje mniej niż jedną trzecią utraconej marży. To dlatego listę zobowiązań wobec urzędów sprawdzasz razem z wadium i warunkami udziału, jeszcze przed ostateczną decyzją o ofercie. Jak zamawiający ocenia wadium i jego utratę, opisuje artykuł o wadium w przetargu.
Samooczyszczenie z art. 110 Pzp krok po kroku
Wykonawca, wobec którego zachodzi podstawa wykluczenia, może przedstawić dowody, że mimo to jest wiarygodny. Art. 110 ust. 2 wymaga trzech rzeczy łącznie:
- naprawienia szkody albo zadośćuczynienia za nią, na przykład zapłaty odszkodowania poszkodowanemu,
- wyczerpującego wyjaśnienia faktów i okoliczności, w tym współpracy z organami ścigania albo zamawiającym,
- podjęcia środków technicznych, organizacyjnych i kadrowych, które zapobiegną nowym naruszeniom, na przykład zmiany procedur, szkolenia, zmiany osoby odpowiedzialnej.
Dowody składasz zamawiającemu wraz z JEDZ albo na wezwanie. Zamawiający ocenia je i może uznać za wystarczające, a wtedy nie wyklucza. Okres, przez który podstawa trwa, wynika z art. 111 i zależy od jej rodzaju, zwykle są to lata liczone od zdarzenia albo wyroku. Gdy sprawa jest poważna, samooczyszczenie przygotowuj z prawnikiem, bo zamawiający ocenia je kompleksowo.
Co robić po informacji o wykluczeniu
Masz zwykle 5 lub 10 dni na odwołanie do KIO, zależnie od progu wartości zamówienia, liczone od przesłania informacji. W tym czasie ustal, na jaką podstawę powołał się zamawiający i czy wskazano ją w SWZ. Najczęstsze skuteczne zarzuty dotyczą braku podstawy w dokumentach postępowania, niewezwania do wyjaśnień albo niezastosowania samooczyszczenia. Rachunek kosztów, wpis i próg opłacalności odwołania policzono w artykule o odwołaniu do KIO. Jeśli powodem było nieuzupełnienie braku, sprawdź artykuł o wezwaniu do uzupełnienia dokumentów.
Jak nie dać zamawiającemu podstawy do wykluczenia
- Przeczytaj w SWZ, które podstawy z art. 109 zamawiający wybrał, i sprawdź każdą z nich w firmie przed złożeniem oferty.
- Zamów zaświadczenia o niezaleganiu z wyprzedzeniem, bo ich terminy ważności są krótkie.
- Wypełnij JEDZ rzetelnie, także w części o wcześniejszych naruszeniach umów, i zachowaj wysłaną wersję.
- Przy ofercie wspólnej sprawdzaj każdego partnera, bo podstawa dotyczy też konsorcjanta, o czym jest artykuł o konsorcjum w przetargu.
- Dokumentuj reklamacje i kary z poprzednich umów, żeby wiedzieć, czy zamawiający może powołać się na istotne naruszenie umowy.
Jak Proponuj pomaga wykryć ryzyko wykluczenia przed ofertą
Proponuj nie ocenia wiarygodności firmy ani nie przygotowuje samooczyszczenia. Analiza SWZ wypisuje, które podstawy wykluczenia zamawiający wybrał, jakie dokumenty żąda i jakie terminy obowiązują, z numerem strony dokumentu. Komplet oferty zamienia to w listę dokumentów do przygotowania, a Twój zespół sprawdza i zatwierdza całość. Dzięki temu widzisz podstawy wykluczenia przed ofertą, a nie po informacji o wyborze.
Dla kogo jest ten artykuł
Dla wykonawców, którzy składają oferty co miesiąc i nie chcą stracić zlecenia z powodu zaległości albo błędnego oświadczenia. Jeden uratowany przetarg zwraca koszt rocznego abonamentu. Plan Start to 249 zł netto miesięcznie, szczegóły w cenniku.
Kiedy zamawiający może wykluczyć wykonawcę z przetargu?
Zamawiający musi wykluczyć wykonawcę w przypadkach z art. 108 Pzp, na przykład po skazaniu za wskazane przestępstwa. Może wykluczyć w przypadkach z art. 109, ale tylko wtedy, gdy wpisał daną podstawę do ogłoszenia lub SWZ. Sprawdź więc dokumenty postępowania, a nie tylko ustawę.
Czy zaległości podatkowe wykluczają z przetargu?
Mogą, jeśli zamawiający wpisał do SWZ podstawę z art. 109 ust. 1 pkt 1. Wyjątek dotyczy zaległości spłaconych albo objętych wiążącym porozumieniem o spłatę przed upływem terminu składania ofert. Zaświadczenie z urzędu lub ZUS zamów z wyprzedzeniem, bo jego wydanie trwa.
Co to jest samooczyszczenie wykonawcy?
To przedstawienie zamawiającemu dowodów, że mimo podstawy wykluczenia wykonawca jest wiarygodny. Art. 110 ust. 2 Pzp wymaga naprawienia szkody, wyjaśnienia faktów i wprowadzenia środków technicznych, organizacyjnych i kadrowych. Zamawiający ocenia dowody i może uznać je za wystarczające, wtedy nie wyklucza.
Czy od wykluczenia z przetargu można się odwołać?
Tak. Wykonawca może wnieść odwołanie do KIO w terminie 5 lub 10 dni od przesłania informacji, zależnie od progu wartości zamówienia. Zarzutem może być brak podstawy w SWZ, brak wezwania do wyjaśnień albo niezastosowanie samooczyszczenia. Rachunek kosztów opisuje artykuł o odwołaniu do KIO.
Sprawdź podstawy wykluczenia w SWZ przed złożeniem oferty
Wgraj SWZ do jednorazowego demo analizy SWZ i zobacz podstawy wykluczenia oraz wymagane dokumenty z numerami stron. Do stałej pracy nad przetargami wybierz plan w cenniku.